معدن،خروج از بحران اقتصادی

 هرچند در ذهن عموم افراد جامعه افزایش نرخ ارز برای بخش هایی همچون معدن که قدرت صادراتی دارند، یک مزیت به شمار می رود. چراکه بخش مهمی از تولیدات معدنی به سایر کشورها صادر می شود اما موضوع آنچنان که به نظر می رسد ساده نیست.

شاید نوسان نرخ ارز و البته نرخ رو به رشد آن در کوتاه مدت برای صنایعی که از مزیت های صادراتی برخوردار هستند مثبت قلمداد شود اما این مقوله در بلند مدت آثار و تبعات منفی خود را به همراه خواهد داشت. در علم اقتصاد هر نوع نوسان به معنای ایجاد ناامنی و افزایش ریسک است.

تعادل اقتصادی قدرت برنامه ریزی، سرمایه گذاری و ریسک پذیری افراد و سرمایه گذاری افراد و سرمایه گذاران را افزایش می دهد. کشوری همچون فنلاند که شرکت های بزرگی همچون نوکیا و اتوتک از آن برخاسته و توانسته اند خود را به عنوان یکی از بزرگترین شرکت های جهان مطرح کنند، موفقیت خود را مدیون ثبات اقتصادی و سیاسی حاکم بر این کشور است. به گونه ای که فنلاند به عنوان با ثبات ترین کشور در حوزه اقتصادی و سیاسی در جهان شناخته شده است.

بنابراین ثبات اقتصادی به معنای برنامه ریزی بلند مدت و ترسیم دورنمای اقتصادی است. این در حالی است که فاکتورهای نوسانی نظیر نوسان نرخ ارز به معنای افزایش ریسک، کاهش قدرت برنامه ریزی و سرمایه گذاری بلند مدت است.

در شرایط ریسکی مردم و سرمایه گذاران قدرت سرمایه گذاری خود را در فعالیت های بلند مدت از از دست می دهند و در مقابل سرمایه گذاری در امور کوتاه مدت نظیر واسطه گری، خرید و فروش سکه و ارز و … رواج می یابد. این مقوله به معنای رونق مشاغل کاذب، آسیب پذیری واحدهای تولیدی و تزلزل اقتصادی است.

حال در چنین شرایطی چه باید کرد؟ رونق برخی حوزه ها که به ارزآوری کمک کرده و از سوی دیگر مانع خروج ارز از کشور می شود یکی از مهمترین راهکارها برای بازگرداندن ثبات به بازار ارز کشور است. حوزه هایی که از قابلیت های صادراتی ویژه ای برخوردارند و در صورت برنامه ریزی بلند مدت، ترسیم نقشه راه و سرمایه گذاری در راستای رونق فعالیت ها می توانند به منبع مهمی برای درآمدهای ارزی تبدیل شوند.

یکی از مهمترین بخش ها برای ارزآوری حوزه معدن است. این بخش از مزیت های صادراتی متعددی برخوردار است که ازجمله مهمترین آنها در اختیار داشتن ذخایر و منابع معدنی متعدد و متنوع به عنوان ماده اولیه صنایع معدنی است. وابستگی صنایع گوناگون به مواد و محصولات معدنی باعث شده است بخش معدن سهم قابل توجهی در اقتصاد کشور داشته باشد.

از سوی دیگر با توسعه صنایع گوناگون در دنیا تقاضا برای مواد معدنی رو به افزایش است و همین مقوله بازار صادراتی قابل توجهی را برای این بخش فراهم کرده است.

بنابراین با توجه به مزیت های نسبی موجود در بخش معدن لازم است با ترسیم نقشه راه در این حوزه به سرمایه گذاری بلند مدت پرداخت. با سرمایه گذاری بلند مدت در بخش معدن تولیدات این حوزه رونق پیدا می کند و رونق بخش معدن به معنای شکوفایی اقتصاد است. از سوی دیگر با رونق تولید در این حوزه، محصولات معدنی به بازارهای صادراتی سرازیر می شود و می تواند به منبع مهمی برای درآمدهای ارزی کشور تبدیل شود.

البته باید به این نکته توجه کرد که استفاده حداکثری از توان بالقوه بخش معدن نیازمند تکمیل زنجیره تولید و پرهیز از خام فروشی است. چراکه خام فروشی در حقیقت به معنای هدر دادن سرمایه های ملی است. از یک سو مواد معدنی به صورت خام صادر می شود و از سوی دیگر محصولات صنایع معدنی با هزینه های هنگفت به کشور وارد می شود که هدررفت منابع ملی و تخصیص ارز برای واردات را به دنبال دارد. از اینرو شکوفایی اقتصاد و ارتقای درآمدهای ارزی در گرو سرمایه گذاری در این حوزه، تکمیل زنجیره تولید و رونق بازار صادراتی محصولات تولید شده است.

از دیگر حوزه هایی که می تواند به ارزآوری کشور کمک کند، کشاورزی است. حوزه کشاورزی و صنایع تبدیلی به دلیل اینکه با کالاهای اساسی جامعه در ارتباط است نقش تاثیرگذرای در این زمینه ایفا می کند. از اینرو باید با شناسایی قابلیت های موجود حوزه کشاورزی، علاوه بر تامین نیازهای داخلی و جلوگیری از واردات، بازارهای صادراتی را نیز برای محصولات مازاد تولید شده شناسایی کرد. برخی محصولات کشاورزی نیز که در بازارهای صادراتی از اقبال ویژه ای برخوردارند می توانند به منابع مهمی برای تامین ارز تبدیل شوند. محصولاتی همچون پسته و زعفران که تولید ان در انحصار کشورمان است، باید بازار صادراتی را نیز در انحصار خود درآورند.

در این زمینه باید با بررسی سلیقه بازار مصرف در دنیا، صنعتی سازی محصولات کشاورزی، ابداع در بسته بندی و ارائه محصول، به رونق بازار صادراتی محصول تولید شده پرداخت. از سوی دیگر با رونق محصولات کشاورزی و حمایت از تولیدکنندگان داخلی می توان از واردات این دسته از کالاها جلوگیری کرد.

با وجود اینکه امکان تولید و کشت تقریبا تمامی میوه ها در کشور وجود دارد، متاسفانه شاهد واردات میوه هستیم که این مقوله علاوه بر ضربه زدن به تولیدکننده داخلی، باعث خروج ارز از کشور می شود. این در حالی است که با حمایت از تولیدکنندگان و کشاورزان داخلی، نه تنها نیازهای داخلی تامین می شود بلکه قابلیت های صادراتی و ارزآوری نیز تقویت می شود.

گردشگری از دیگر گزینه ها برای ارزآوری به شمار می رود. صنعت گردشگری با جذب توریست، بازاری را در دو بخش تولیدی و خدماتی فراهم می آورد که در صورت تقویت این حوزه می تواند منبع مهمی برای درآمدهای ارزی باشد. تاریخ دیرینه کشورمان و بناهای تاریخی و باستانی موجود در کشور، جذابیت های متعددی برای توریست ها در سراسر دنیا خواهد داشت. اما متاسفانه به دلیل اینکه برنامه ریزی و استراتژی صحیحی برای شناساندن فرهنگ و تمدن ایران در سراسر دنیا وجود ندارد، صنعت گردشگری تا کنون نتوانسته است نقش تاثیرگذرای در اقتصاد کشور ایفا کند.

بنابراین گام نخست برای تقویت گردشگری در کشور ترسیم نقشه راه برای شناساندن و معرفی جذابیت های توریستی موجود در کشور در سراسر دنیاست. با روانه شدن توریست به کشورمان، منبع مهمی برای درآمدهای ارزی به وجود خواهد آمد. منبعی که رونق هتلداری، صنایع دستی و حوزه های خدماتی را به همراه خواهد داشت.

نکته دیگر که در خصوص این موضوع باید به آن اشاره کرد، جلوگیری از خروج ارز برای کالاهای لوکس و غیرضروری، تقویت تولیدکنندگان داخلی و اشاعه فرهنگ مصرف کالای داخلی است. استفاده از کالای داخلی علاوه بر این که باعث تقویت تولیدکنندگان می شود، از خروج ارز برای تامین این قبیل کالاها جلوگیری می کند.

شناسایی روش های ارزآوری و تقویت آنها، پرهیز از لوکس گرایی و واردات کالاهای غیرضروری، جلوگیری خروج بیهوده ارز مهمترین راه های برون رفت از بحران ارزی موجود است.

فاطمه دانشور

منبع:معدن 24